Wydziedziczenie – kiedy jest możliwe i jakie ma skutki?

Wydziedziczenie to jedna z najbardziej kontrowersyjnych instytucji prawa spadkowego. Polega na pozbawieniu członka najbliższej rodziny prawa do zachowku, czyli części majątku, która co do zasady przysługuje nawet wtedy, gdy spadkodawca pominie go w testamencie.

W niniejszym artykule wyjaśniamy, na czym polega wydziedziczenie, jakie są jego przesłanki oraz w jakich sytuacjach można je skutecznie zastosować.

Czym jest wydziedziczenie?

Wydziedziczenie to zapis w testamencie, na mocy którego spadkodawca pozbawia swojego spadkobiercę ustawowego prawa do zachowku. Nie należy mylić wydziedziczenia z pominięciem w testamencie – jeśli dana osoba zostanie pominięta, nadal może dochodzić zachowku. Dopiero skuteczne wydziedziczenie odbiera jej to uprawnienie.

Kogo można wydziedziczyć?

Wydziedziczenie dotyczy wyłącznie osób, które mają prawo do zachowku, czyli:

• dzieci spadkodawcy (także adoptowane),
• wnuków (jeśli dzieci nie dożyły otwarcia spadku),
• małżonka,
• rodziców (jeżeli dziedziczyliby z ustawy).

Przesłanki wydziedziczenia

Spadkodawca może wydziedziczyć członka rodziny tylko z powodów określonych w Kodeksie cywilnym (art. 1008 k.c.). Są to sytuacje, gdy uprawniony do zachowku:

1. Postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego – np. nadużywa alkoholu, dopuszcza się przemocy, uchyla się od pracy.
2. Dopuścił się względem spadkodawcy albo jego najbliższych umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu, wolności albo rażącej obrazy czci – np. pobicia, groźby karalne, znieważenia.
3. Uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych – np. brak opieki nad ciężko chorym rodzicem, brak kontaktu, lekceważenie podstawowych więzi rodzinnych.

Forma wydziedziczenia

• Wydziedziczenie musi być dokonane w testamencie – nie można tego zrobić w innej formie.
• Spadkodawca powinien wskazać w testamencie konkretną przyczynę wydziedziczenia, która odpowiada jednej z przesłanek ustawowych. Ogólne sformułowania („nie utrzymywał kontaktu”) mogą okazać się niewystarczające i prowadzić do zakwestionowania wydziedziczenia w sądzie.

Skutki wydziedziczenia

• Osoba wydziedziczona traci prawo do zachowku.
• Jej dzieci (a także dalsi zstępni) mogą jednak dochodzić zachowku – wydziedziczenie nie rozciąga się automatycznie na kolejne pokolenia.
• W razie sporu, sąd bada, czy wskazana w testamencie przyczyna wydziedziczenia była prawdziwa i czy rzeczywiście spełnia warunki ustawowe.

Jak kancelaria adwokacka może pomóc w sprawach o wydziedziczenie?

Sprawy związane z wydziedziczeniem należą do jednych z najbardziej konfliktowych w prawie spadkowym. Często kończą się sporami sądowymi, w których kluczowe jest właściwe udowodnienie przesłanek wydziedziczenia.

Nasza kancelaria wspiera klientów w zakresie:

• sporządzenia testamentu z prawidłowym zapisem o wydziedziczeniu,
• analizy, czy wydziedziczenie w danej sytuacji będzie skuteczne,
• reprezentowania wydziedziczonych spadkobierców w sprawach o zachowek,
• prowadzenia postępowań sądowych w sprawach spadkowych.

Podsumowanie

Wydziedziczenie to skuteczny, ale wyjątkowy instrument prawa spadkowego. Można z niego skorzystać tylko w ściśle określonych przypadkach i z zachowaniem wymogów formalnych. Niewłaściwie sporządzony testament może zostać podważony, a osoba wydziedziczona i tak uzyska prawo do zachowku.

Dlatego sporządzając testament, warto skorzystać z pomocy adwokata, który przygotuje dokument w sposób zgodny z prawem i zabezpieczy wolę spadkodawcy.

Potrzebujesz pomocy w sprawach dotyczących wydziedziczenia lub planowania dziedziczenia? Skontaktuj się z naszą kancelarią adwokacką – doradzimy i zadbamy o Twoje interesy.