Zachowek – komu przysługuje i jak go dochodzić?

Zachowek to jedno z najczęściej pojawiających się zagadnień w sprawach spadkowych. Instytucja ta ma na celu ochronę najbliższej rodziny spadkodawcy w sytuacji, gdy została ona pominięta w testamencie albo gdy spadkodawca za życia rozporządził swoim majątkiem w taki sposób, że spadkobiercy ustawowi nie otrzymali nic lub otrzymali mniej, niż by im się należało z ustawy.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest zachowek, komu przysługuje, w jakiej wysokości można go dochodzić oraz jak wygląda procedura prawna w praktyce.

Czym jest zachowek?

Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące określonym członkom najbliższej rodziny spadkodawcy. Nie daje ono prawa do udziału w spadku w naturze (np. do nieruchomości), lecz do żądania zapłaty określonej sumy pieniężnej od spadkobierców.

Podstawę prawną zachowku stanowią przepisy Kodeksu cywilnego.

Komu przysługuje zachowek?

Prawo do zachowku mają:

• dzieci spadkodawcy (także adoptowane),
• wnuki (jeśli dzieci nie dożyły otwarcia spadku),
• małżonek,
• rodzice spadkodawcy – ale tylko wtedy, gdy byliby powołani do spadku z ustawy.

Prawo do zachowku nie przysługuje dalszej rodzinie, np. rodzeństwu czy kuzynom.

Wysokość zachowku

Wysokość zachowku zależy od tego, kto występuje z roszczeniem:

• co do zasady uprawnionym przysługuje 1/2 wartości udziału spadkowego, który otrzymaliby w dziedziczeniu ustawowym,
• w przypadku osób małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy – przysługuje im 2/3 wartości udziału ustawowego.

Przykład:

Jeśli spadkodawca pozostawił żonę i dwóch synów, to każdy z nich dziedziczyłby po 1/3 majątku. Jeśli jednak w testamencie cały majątek został zapisany tylko jednemu z synów, drugi syn i żona mogą dochodzić zachowku. Wysokość roszczenia wyniesie 1/2 z ich udziału ustawowego, czyli po 1/6 wartości spadku.

Dochodzenie zachowku

Aby skutecznie dochodzić zachowku, należy:

1. Wezwać spadkobierców do dobrowolnej zapłaty zachowku (np. w formie pisemnego wezwania).
2. W przypadku braku porozumienia – złożyć pozew o zapłatę zachowku do sądu.

Postępowanie sądowe wymaga:

• określenia wartości masy spadkowej,
• ustalenia wartości darowizn dokonanych przez spadkodawcę za życia (bo one także doliczane są do substratu zachowku),
• przedstawienia odpowiednich dowodów (np. dokumentów, wycen rzeczoznawców).

Termin przedawnienia roszczenia o zachowek

Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem:

• 5 lat od ogłoszenia testamentu,
• 5 lat od otwarcia spadku – jeżeli nie sporządzono testamentu.

Po tym czasie nie można skutecznie dochodzić roszczenia w sądzie.

Jak kancelaria adwokacka może pomóc w sprawie zachowku?

Sprawy o zachowek często są skomplikowane i wymagają dokładnych obliczeń oraz specjalistycznej wiedzy prawnej. Skorzystanie z pomocy adwokata zwiększa szanse na szybkie i skuteczne rozwiązanie sprawy.

Nasza kancelaria pomaga m.in. w:

• analizie sytuacji spadkowej i ustaleniu, czy zachowek przysługuje,
• wyliczeniu wartości należnego zachowku,
• przygotowaniu wezwania do zapłaty,
• reprezentacji klientów w postępowaniu sądowym.

Podsumowanie

Zachowek jest narzędziem chroniącym najbliższą rodzinę spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w dziedziczeniu. Dzięki niemu uprawnieni mogą dochodzić należnej im części majątku w formie pieniężnej.

Każda sprawa o zachowek wymaga indywidualnej analizy – zarówno pod kątem prawnym, jak i finansowym. Warto skorzystać z pomocy adwokata, który zadba o prawidłowe wyliczenie roszczenia i skutecznie poprowadzi sprawę przed sądem.

Potrzebujesz wsparcia w sprawie o zachowek? Skontaktuj się z naszą kancelarią adwokacką – doradzimy, obliczymy wysokość należnego zachowku i pomożemy Ci go odzyskać.